Midden-Oosten opnieuw op code oranje

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies voor meerdere landen in het Midden-Oosten opnieuw aangescherpt. In dit artikel leggen we uit wat code oranje betekent voor de rechten van reizigers.

Onder andere de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Jordanië, Koeweit en het grootste deel van Saoedi-Arabië hebben code oranje. Ook voor delen van Oman geldt code oranje. Voor Bahrein geldt zelfs code rood.

Directe reizen en overstappen

De wijziging kan grote gevolgen hebben voor reizigers. Niet alleen voor passagiers die naar het Midden-Oosten reizen, maar ook voor vakantiegangers die via Dubai, Abu Dhabi of Doha naar Azië of andere delen van de wereld vliegen.

Vluchten kunnen worden omgeleid, vertraagd of geannuleerd. Ook kunnen passagiers hun aansluiting missen.

Wat betekent code oranje?

Code oranje betekent dat het ministerie adviseert om alleen naar een land of gebied te reizen als dat noodzakelijk is. Een vakantie wordt niet als een noodzakelijke reis gezien. Ook kan de Nederlandse ambassade minder goed helpen wanneer je in de problemen komt.

Het reisadvies is juridisch gezien niet bindend. Code oranje is dus geen reisverbod en betekent ook niet automatisch dat luchthavens sluiten of dat luchtvaartmaatschappijen hun vluchten moeten annuleren. Airlines kunnen blijven vliegen als zij dit veilig en verantwoord vinden.

Heb je alleen een vliegticket geboekt en gaat je vlucht gewoon door? Dan geeft code oranje je niet automatisch het recht om het ticket kosteloos te annuleren of om te boeken. Daarvoor zijn de ticketvoorwaarden van de luchtvaartmaatschappij bepalend.

Mogelijke vertragingen en annuleringen

Luchtvaartmaatschappijen voeren bij geopolitieke spanningen voortdurend veiligheidsanalyses uit. Ook luchtvaartautoriteiten kunnen besluiten om een deel van het luchtruim tijdelijk te sluiten.

Dit kan leiden tot:

• geannuleerde vluchten;
• langere vliegroutes;
• vertragingen;
• wijzigingen van vertrek- of aankomsttijden;
• gemiste aansluitingen;
• een onverwacht verblijf op een overstapluchthaven.

Een airline hoeft dus niet te wachten totdat een overheid het luchtruim officieel sluit. Wanneer uit een gedegen risicoanalyse blijkt dat een vlucht niet veilig kan worden uitgevoerd, mag de luchtvaartmaatschappij besluiten de vlucht te annuleren.

Heb je recht op compensatie?

Bij een annulering of een aankomstvertraging van minimaal drie uur kunnen passagiers recht hebben op financiële compensatie, mits het vluchtprobleem niet is veroorzaakt door een buitengewone omstandigheid.

Code oranje betekent niet automatisch dat er geen recht op compensatie bestaat. De luchtvaartmaatschappij moet kunnen aantonen waarom de vlucht is vertraagd of geannuleerd.

Politieke onrust, veiligheidsrisico’s en de sluiting van het luchtruim kunnen buitengewone omstandigheden zijn. Is de vlucht hierdoor geannuleerd of kom je hierdoor minimaal drie uur later aan? Dan hoeft de airline meestal geen financiële compensatie te betalen.

De luchtvaartmaatschappij moet wel aantonen dat er een direct verband bestaat tussen de veiligheidssituatie en het vluchtprobleem.

Ook moet de airline alle redelijke maatregelen hebben genomen om de vertraging of annulering te voorkomen. Code oranje alleen is daarom niet altijd voldoende om een claim af te wijzen.

Annuleert een airline bijvoorbeeld om commerciële of operationele redenen, terwijl andere vluchten veilig kunnen worden uitgevoerd? Dan kan er mogelijk wel recht op compensatie bestaan. Iedere vlucht moet daarom afzonderlijk worden beoordeeld.

Recht op verzorging blijft bestaan

Buitengewone omstandigheden kunnen het recht op compensatie laten vervallen. Jouw recht op verzorging blijft echter bestaan wanneer de vlucht onder Verordening 261/2004 valt.

Bij een annulering moet de luchtvaartmaatschappij je de keuze geven tussen terugbetaling van het ticket en een vervangende vlucht. Kies je voor een vervangende vlucht bij de eerstvolgende gelegenheid? Dan heb je tijdens het wachten onder andere recht op:

• voldoende eten en drinken;
• een hotelovernachting als je door de annulering één of meerdere nachten moet wachten;
• vervoer tussen de luchthaven en het hotel.

Deze zorgplicht geldt ook wanneer de annulering wordt veroorzaakt door politieke onrust, veiligheidsrisico’s of een gesloten luchtruim. De Europese regels kennen hierbij in de huidige situatie geen vaste maximale duur of maximumbedrag.

Biedt de luchtvaartmaatschappij geen verzorging aan? Dan mag je noodzakelijke voorzieningen zelf regelen. Kies wel voor redelijke en passende opties. Bewaar alle bonnen, betaalbewijzen en correspondentie met de airline, zodat je de kosten later kunt declareren.

Maakt een overstap verschil?

Het reisadvies maakt in de praktijk weinig onderscheid tussen een eindbestemming en een overstap. Ook tijdens een transfer verblijf je tijdelijk in het betreffende land.

Dat kan gevolgen hebben wanneer jouw aansluitende vlucht wordt geannuleerd of wanneer het luchtruim sluit. Je kunt dan langer dan gepland in bijvoorbeeld Dubai, Abu Dhabi of Doha moeten blijven.

Voor jouw passagiersrechten maakt het wel uit hoe jouw reis is geboekt.

Heb je alle aansluitende vluchten binnen één boeking gekocht? Dan wordt bij toepassing van de Europese regelgeving meestal gekeken naar de vertraging waarmee jij jouw uiteindelijke eindbestemming bereikt.

Heb je losse tickets geboekt? Dan is iedere vlucht in principe een aparte overeenkomst. Mis je door vertraging van de eerste vlucht een los geboekte aansluiting, dan hoeft de uitvoerende airline de kosten van die gemiste aansluiting meestal niet te vergoeden.

Wat betekent code oranje voor pakketreizen?

Voor pakketreizen gelden aanvullende regels. Reisorganisaties moeten beoordelen of zij de reis nog veilig en volgens de gemaakte afspraken kunnen uitvoeren. Binnen de reisbranche is het uitgangspunt dat vakantiereizen naar een bestemming met code oranje niet worden uitgevoerd.

Kan een pakketreis door onvermijdbare en buitengewone omstandigheden niet worden uitgevoerd? Dan kan de reisorganisatie de reis annuleren of een veilig alternatief aanbieden.

Ook de reiziger kan onder voorwaarden kosteloos annuleren wanneer de omstandigheden grote gevolgen hebben voor de uitvoering van de reis of het vervoer naar de bestemming.

Dat recht bestaat niet altijd direct nadat de kleurcode verandert. Bij een reis die pas over enkele maanden vertrekt, kan de veiligheidssituatie voor vertrek opnieuw verbeteren. De situatie wordt daarom mede beoordeeld aan de hand van de vertrekdatum en de verwachte gevolgen voor de reis.

Het reisadvies en de dekking van het Calamiteitenfonds zijn bovendien twee verschillende zaken. Code oranje leidt niet automatisch tot dekking.

Het Calamiteitenfonds moet voor het gebied een calamiteit, dekkingsbeperking of uitkeringsvatbare situatie hebben vastgesteld.

Laat een reisorganisatie een pakketreiziger toch via een getroffen gebied reizen terwijl hiervoor een calamiteit is vastgesteld, zelfs als het alleen om een tussenstop gaat?

Dan kan de dekking van het Calamiteitenfonds vervallen. Eventuele extra kosten en repatriëring kunnen dan voor rekening van de reisorganisatie komen.

Controleer reis- en annuleringsverzekering

De gevolgen voor een reisverzekering, annuleringsverzekering of aanvullende medische verzekering verschillen per verzekeraar en polis. Bij code oranje of rood beperken veel verzekeraars de dekking voor schade die verband houdt met oorlog, gewapende conflicten of andere vormen van molest.

Dat betekent niet altijd dat de volledige verzekering vervalt. Medische kosten die niets met de veiligheidssituatie te maken hebben, kunnen bijvoorbeeld nog wel verzekerd zijn.

Ga er niet automatisch vanuit dat een annuleringsverzekering betaalt wanneer je zelf besluit niet meer te reizen.

Let op bij een niet-Europese luchtvaartmaatschappij

De Europese passagiersrechten gelden voor iedere vlucht die vanuit de Europese Unie vertrekt, ongeacht de luchtvaartmaatschappij.

Op de terugreis ligt dat anders. Vertrek je vanuit Azië of het Midden-Oosten naar Europa? Dan geldt Verordening 261/2004 alleen wanneer de vlucht wordt uitgevoerd door een Europese luchtvaartmaatschappij.

Vlieg je bijvoorbeeld via Dubai, Doha of Abu Dhabi terug met een niet-Europese airline? Dan valt die reis meestal niet onder de Europese compensatieregels.

Mogelijk kun je dan een beroep doen op het Verdrag van Montreal. Dit verdrag biedt echter geen vaste compensatie of dezelfde uitgebreide zorgplicht als de Europese regelgeving. Alleen aantoonbare schade door vertraging kan onder voorwaarden worden vergoed.

Wat kun je nu het beste doen?

Controleer regelmatig de status van jouw vlucht en het actuele reisadvies. Neem bij een pakketreis contact op met jouw reisorganisatie. Heb je een los ticket? Wacht dan eerst af wat de luchtvaartmaatschappij aanbiedt voordat je zelf een dure vervangende vlucht boekt.

Bewaar daarnaast alle e-mails, vluchtinformatie, hotelrekeningen en bonnetjes voor eten en drinken. Deze documenten kunnen later nodig zijn om jouw kosten terug te vragen of te laten beoordelen of je toch recht heeft op compensatie.